Вяселле па беларускіх канонах: спадчына, якую беражэ жанчына

Дзятлаўшчына ў Год беларускай жанчыны ажыўляе жывыя вясельныя традыцыі продкаў

У Гродзенскай вобласці абласны праект “Вяселле па беларускіх канонах” стаў адным з ключавых мерапрыемстваў Года беларускай жанчыны. Дзятлаўскі раён актыўна далучыўся да гэтай ініцыятывы, паказаўшы, што менавіта жанчыны з’яўляюцца галоўнымі захавальніцамі народнай памяці. У сэрцы Панямоння не проста фіксуюць успаміны, а ажыўляюць традыцыю, падкрэсліваючы непаўторную ролю беларускай жанчыны ў фарміраванні сямейных каштоўнасцей і культурнай тоеснасці.

Жывая памяць, якую трымаюць жаночыя рукі

Нядаўна ў рамках праекта адбылася экспедыцыя спецыялістаў Цэнтра культуры горада Дзятлава да доўгажыхаркі райцэнтра Марыі Аляксандраўны Лаўрукевіч (1936 г.н., ураджэнкі вёскі Янаўшчына). Перабіраючы сямейныя фотаздымкі, яна з цеплынёй успамінала, як адзначалі вяселле ў яе маладосці:

– Усё пачыналася са сватаўства, – расказвае Марыя Аляксандраўна. – Калі хлопец меў намер ажаніцца, яго бацькі і родныя са сваццямі ішлі да бацькоў дзяўчыны. У іх былі свае жарты, загадкі, каб праверыць розум нявесты і яе здольнасць гаспадарыць. Гэта было важна, бо жонка – гаспадыня ў доме.

Вяселле ладзілі два дні. Святочнае застолле пад песні і танцы не сціхала да раніцы. Музычнае суправаджэнне было асаблівым – пад гармонь. Вясельныя кольцы раней даставаць было цяжка: яны былі толькі медныя і аднаго памеру. Вясельнае адзенне таксама было рэдкасцю, таму дзяўчаты абменьваліся ім паміж сабой, а вянкі з вэлюмам пазычалі ў знаёмых. Абавязкова ўпляталі мірт – сімвал чысціні, вечнай любові і сямейнага дабрабыту. Як успамінала маці Марыі Аляксандраўны Марыя КанстанцінаўнаВейга (1906 г.н.), гэтая расліна лічылася магічнай: абараняла ад злых сіл, прыносіла поспех і згоду ў дом.

Бацькі праводзілі маладых, бласлаўляючы вясельнай іконай, якую Марыя Аляксандраўна беражэ як сямейную рэліквію. Пасля вянчання ў царкве маладым на месцы за сталом абавязкова сцялілі кажух.  

– Хоць тады не было сучасных зручнасцей, але ў людзей была душэўнасць і цеплыня адносін, – падкрэслівае доўгажыхарка.

Менавіта яе гісторыя – прыклад таго, як беларуская жанчына праз пакаленні беражэ святло роднага слова, абрадаў і сямейнага цяпла.

У пошуках жывых традыцый: калі спадчына становіцца музеем

Каб сабраць і захаваць унікальныя звесткі, майстры аддзела традыцыйнага мастацтва і рамёстваў Дзятлаўскага РЦКіНТ рэгулярна выязджаюць у вёскі раёна. Адна з такіх важных паездак адбылася ў вёску Погіры, дзе прайшла сустрэча з захавальніцамі народнай памяці Рэгінай Канстанцінаўнай Дула (1951 г.н.) і Марыяй Мікалаеўнай Шыдла (1940 г.н.).

Гераіні з усмешкай узгадвалі, як праходзілі вяселлі ў іх маладосці: як збіралі “валь”, майстравалі кветкі для “дружыны”, упрыгожвалі сукенку “міртам” і бераглі сямейныя рэліквіі. Асабліва кранальным стала знаёмства з асабістымі скарбамі: ручнікамі, абрусамі, вышытымі вясельнымі хустачкамі, якія захоўваюць цеплыню рук і памяць пакаленняў. Гэтыя сустрэчы яшчэ раз пацвярджаюць: менавіта жаночыя рукі, іх цярплівасць і майстэрства трымалі на сабе вясельную абраднасць. 

Асаблівую падзяку арганізатары выказваюць Рэгіне Канстанцінаўне, якая перадала ў музейны пакой абрус для вясельнага каравая і тоненькі тканы поясок. Гэтыя артэфакты стануць часткай экспазіцыі і раскажуць сваю гісторыю наведвальнікам. У Год беларускай жанчыны такі жэст набывае сімвалічнае гучанне: гэта не проста перадача рэчаў, а перадача адказнасці за захаванне духоўнага кода нацыі.

Традыцыі вачыма дзяцей: ад “Бабулінага куфэрка” да будучыні

Праект не абмяжоўваецца запісам успамінаў: ён актыўна ўцягвае ў працэс моладзь і дзяцей. Удзельнікі дзіцячага клуба народных традыцый “Бабулін куфэрак” Данілавіцкага дома культуры нядаўна адправіліся ў сапраўдную этнаграфічную экспедыцыю ў аграгарадок Круцілавічы. Тут яны сустрэліся з мясцовай жыхаркай Ірынай Феліксаўнай Маісеенка (1952 г.н.), якая падрабязна расказала ім пра вясельныя абрады мінулага.

Дзеці даведаліся, як рыхтаваліся вясельныя касцюмы, уважліва вывучалі ўбор жаніха і нявесты, праслухалі старадаўнія вясельныя песні і нават паспрабавалі выканаць іх разам з расказчыцай. Назва клуба сімвалічная: гэта менавіта жаночая мудрасць, перададзеная ад бабулі да ўнучак, становіцца асновай выхавання. У Год беларускай жанчыны такія сустрэчы набываюць асаблівы сэнс – дзеці бачаць, што менавіта жанчына была і застаецца цэнтрам сям’і, галоўным настаўнікам і захавальнікам родных звычаяў.

Адраджэнне і перспектывы: ад Панямоння да Аўгустоўскага канала

Як адзначаюць этнографы, вясельныя абрады Гродзенскага Панямоння адрозніваюцца самабытнасцю і глыбокім сэнсам. “Вяселле ў нашых продкаў заўсёды суправаджалася гучнай музыкай, песнямі, танцамі, – заўважае прадстаўнік абласнога метадычнага цэнтра народнай творчасці. – Багацце вясельных абрадаў і наступныя крокі па збліжэнні сем’яў маладых можна параўнаць з сапраўднай народнай операй”.

Мэта праекта “Вяселле па беларускіх канонах” – не проста зафіксаваць мінулае, а вярнуць яго ў сучаснасць.

Кульмінацыяй праекта ў Год беларускай жанчыны стане ўдзел дзятлаўскай творчай дэлегацыі ў абласным фестывалі традыцыйнай культуры “Скарбы Гарадзеншчыны”, які адбудзецца 7 чэрвеня на прыгожым беразе Аўгустоўскага канала. Менавіта тут, у рамках трэцяга дня Фестывалю нацыянальны’ культур, Дзятлаўскі раён прадставіць адзін з самых яркіх і сімвалічных эпізодаў беларускага вяселля – “Вясельная брама”.

У гэтым абрадзе цэнтральную ролю адыгрываюць жанчыны-гаспадыні, якія сустракаюць маладых з караваем, бласлаўляюць на сумесны шлях і спяваюць вечныя песні пра каханне і вернасць. Дзятлаўскія майстры і фальклорныя калектывы рыхтуюць сапраўднае тэатралізаванае дзейства, якое дазволіць гледачам не толькі ўбачыць, але і адчуць атмасферу сапраўднага беларускага свята. Гэта не проста пастаноўка, а жывая адданасць тым каштоўнасцям, якія беларуская жанчына берагла стагоддзямі.

Спадчына для нашчадкаў

“Сёння, калі час бяжыць так хутка, мне асабліва дарагія гэтыя ўспаміны, – дзеліцца Марыя Аляксандраўна Лаўрукевіч. – Яны нагадваюць пра важнасць роду, пра мае корані і тое, што сапраўднае шчасце будуецца на простых, але такіх важных прынцыпах: любоў, павага, узаемная падтрымка і беражлівае стаўленне да сваіх традыцый”.

Год беларускай жанчыны – гэта не проста дата ў календары. Гэта нагода яшчэ раз сказаць “дзякуй” тым, хто нараджае, выхоўвае, беражэ і перадае далей. Вяселле па беларускіх канонах – гэта адлюстраванне менавіта жаночай мудрасці, якая звязвае мінулае з будучыняй, робячы кожную сям’ю моцнай, а кожны народ – неўміручым.

Марына ЛУКІЯНЕЦ,
загадчыца метадычнага аддзела Дзятлаўскага раённага цэнтра культуры і народнай творчасці

Подписывайтесь на телеграм-канал «Дятлово ОНЛАЙН» по короткой ссылке @gazeta_peramoga

#нашелучшее #нашалепшае #годбелорусскойженщины