Жыхары раёна звярнуліся з пытаннем: чаму Дзень вызвалення горада Дзятлава прыпадае на 9 ліпеня, дата вызвалення Дзятлаўскага раёна – 10 ліпеня, а гарадскі пасёлак Казлоўшчына святкуе сваё вызваленне 13 ліпеня? Ці не закралася памылка ў гістарычныя хронікі?
Адказвае дырэктар Дзятлаўскага гісторыка-краязнаўчага музея Вераніка Паўлоўская:
– У ліпені 1944 года ў ходзе Беластоцкай наступальнай аперацыі (частка аперацыі “Баграціён”) войскі ІІ Беларускага фронту паслядоўна вызвалялі тэрыторыю сучаснай Гродзенскай вобласці. Аднак, звяртаючыся да гэтага перыяду, важна не толькі глядзець на ход баёў, але і разумець адміністрацыйны кантэкст: у той час асобна існавалі два раёны – Дзятлаўскі і Казлоўшчынскі.
Абодва яны былі ўтвораны 15 студзеня 1940 года паводле Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР “Аб утварэнні раёнаў у Баранавіцкай, Беластоцкай, Брэсцкай, Вілейскай і Пінскай абласцях Беларускай ССР”. У саставе Баранавіцкай вобласці тады стварылі некалькі новых раёнаў, у тым ліку Дзятлаўскі з цэнтрам у гарадскім пасёлку Дзятлава і Казлоўшчынскі з цэнтрам у гарпасёлку Казлоўшчына.
Казлоўшчына (цэнтр Казлоўшчынскага раёна) была вызвалена 13 ліпеня 1944 года. За гэты ўчастак адказвала 129-я стралковая дывізія (пазней атрымала ганаровую назву “Арлоўская”) пад камандаваннем генерал-маёра Івана Панчука. Дывізія дзейнічала ў саставе 40-га стралковага корпуса 3-й арміі. Ёй давялося з баямі рухацца да населенага пункта, пераадольваючы арганізаванае супраціўленне праціўніка, у тым ліку на рубяжах каля ракі Зэльвянкі.
Дзятлаўскі раён ачысцілі ад ворагаў раней – 10 ліпеня 1944 года. Наступленне тут развівалася інакш: некалькі дывізій працавалі паралельна на розных участках. Паўночную частку раёна вызваляў 348-ы стралковы полк генерал-маёра Мікалая Нікіціна, паўднёвую – 169-я стралковая дывізія палкоўніка Фёдара Вяроўкіна, а ў цэнтры дзейнічала 283-я стралковая дывізія палкоўніка Васілія Канавалава. Менавіта адначасовы ахоп з розных кірункаў дазволіў хутчэй завяршыць вызваленне ўсяго раёна. Пасля гэтага 3-я армія фарсіравала раку Шчару і прадоўжыла рух на Беласток.
Розніца ў датах 10 ліпеня для Дзятлаўскага раёна і 13 ліпеня для Казлоўшчыны напрамую звязана з тым, што гэта былі два асобныя адміністрацыйныя ўчасткі, якія вызвалялі розныя злучэнні. Дзятлаўскі раён ачысцілі раней дзякуючы таму, што некалькі дывізій дзейнічалі паралельна на розных кірунках. Казлоўшчыну ж брала 129-я стралковая дывізія ў саставе 40-га стралковага корпуса 3-й арміі – ёй спатрэбілася крыху больш часу, каб выйсці да гэтага населенага пункта.
Такім чынам, розніца ў датах тлумачыцца не храналагічнай памылкай, а рознымі аператыўнымі задачамі і тэрмінамі іх выканання асобнымі спалучэннямі 3-й арміі на розных участках фронту.
Ірына СТЫРНІК
Подписывайтесь на телеграм-канал «Дятлово ОНЛАЙН» по короткой ссылке @gazeta_peramoga
