Кожны экспанат у нашым музеі мае свой голас. Але ёсць рэчы, якія крычаць. Якія не даюць спакойна дыхаць праз 85 гадоў пасля пачатку вайны.
У фондах установы культуры “Дзятлаўскі дзяржаўны гісторыка-краязнаўчы музей” захоўваецца звычайная салдацкая лыжка. Пацёрты метал. Але калі беражліва паварочваеш яе да святла, бачыш літары: “Тихий В И 1920”.
Гэта не проста надпіс. Гэта подпіс, пакінуты чалавекам, які ведаў, што яго рэч можа стаць галоўным пасведчаннем асабістасці. Так і здарылася.
Лета 1941 года. Чырвонаармеец Васіль Ціхі, ураджэнец далёкай Амурскай вобласці, піша апошні ліст сваёй маці Таццяне Дзмітрыеўне. Гэта 17 чэрвеня 1941 года. Месца службы – Заходняя Беларусь. Праз пяць дзён пачнецца вайна.
У ноч з 29 на 30 чэрвеня непадалёку ад Дзятлава, каля хутара сям’і Клешч, зводны атрад з 14 байцоў Чырвонай арміі ўступіў у бой з сіламі ворага. Яны ведалі, што ідуць на смерць.
Сярод гэтых чатырнаццаці – Васіль Іванавіч Ціхі, 1920 года нараджэння. Яму быў усяго 21 год.
Два браты таксама прапалі без вестак на франтах Вялікай Айчыннай. Тры сыны пайшлi абараняць Радзіму– і ніводнага вяртання. Маці жыла надзеяй да канца сваіх дзён.
Мясцовы святар Іван Комар адпяваў загінулых і пахаваў іх у брацкай магіле. Праз 27 гадоў краязнаўцы знайшлі гэтае месца. 4 мая 1968 года герояў з пашанай перапахавалі. Яны сталі “невядомымі салдатамі”.
Але гісторыя не любіць недагаворанасці: пры падняцці астанкаў сярод рэчаў загінулых была знойдзена тая самая лыжка. З дапамогай абагульненага банка даных “Мемарыял” супрацоўнікі музея ўстанавілі поўнае супадзенне: Ціхі Васіль Іванавіч, 1920 г. н., прызваны Каганавіцкім РВК Амурскай вобласці.
Знайшліся сваякі Васіля Ціхага. Унук – афіцэр Расійскай арміі Мікалай Ціхі, які жыве ў Благавешчанску, унучка Людміла Лук’янава. Яны пішуць нам, што ганарацца дзедам.
85 гадоў мы ведалі адно імя з тых чатырнаццаці – старшы лейтэнант Лебедзеў, герой савецка-фінскай вайны, кавалер ордэна Чырвонай Зоркі.
Сёння, дзякуючы настойлівай працы краязнаўцаў і сучасным тэхналогіям, з маўклівых радоў “невядомых салдат” выйшаў са строю салдат Васіль Ціхі. Ён нагадаў нам пра галоўнае: кожны салдат мае імя. Кожны салдат мае родных. Кожны салдат чакае, калі мы скажам пра яго ўслых.
Вераніка ПАЎЛОЎСКАЯ,
дырэктар Дзятлаўскага дзяржаўнага гісторыка-краязнаўчага музея
Подписывайтесь на телеграм-канал «Дятлово ОНЛАЙН» по короткой ссылке @gazeta_peramoga
